AzFakt

Xankəndi futbol stadionunda nə baş verir? - Mühəndis yoxluğu, fəhlələrə keyfiyyətsiz yemək...

Yüksək faiz, qanunsuz girov: “S Lombard”ı kim himayə edir?

“Azəraqrar”da qalmqal - “Nazirin komandiri” yeni direktora qarşı...

Məmurların adından “təcili” pul istəyirlər - DTX araşdırma aparır

Sabiq sədr Almaniyada tikinti biznesinə başlayıb - Şərikli bina tikir + FOTO

Məmməd Musayevlə əlbir olub 100 milyonu “yeyiblər” - Vəzifəli şəxslər həbs edildi

“Qardaşımla birgə 16 milyon vermişik” - Tale Heydərovun ifadəsi oxundu

Deputat Cavanşir Feyziyev Londonda milyonluq mülklər alıb - SİYAHI

Saleh Məmmədov 1 ilə 176 milyon manat artıq vəsait xərcləyib - RƏSMİ

Leysan Məmmədovun fəaliyyəti araşdırılacaq….- Milyonlar necə xərclənir?

“Azəraqrar”ın əsl rəhbəri kimdir? - Nazirin sabiq komandirinin maaşı 7 dəfə artırılıb?

Bizim iradəmizə qarşı çıxanın başı əziləcək - Azərbaycan Prezidenti

Maliyyə Nazirliyi AAYDA yoxlama aparır - Ciddi yeyintilər aşkarlanıb

Vensin Azərbaycana səfəri: Zəngəzur dəhlizinin müzakirələri yeni mərhələdə

Azərbaycan öz sözünü dedi, İsrail nəzərə aldı - Bakı Ankaranın mövqeyini necə müdafiə etdi?


Tarix 09.07.26, 23:19	Font ölçüsü : - / +

İsrail hökumətinin 28 iyunda Birinci Dünya müharibəsi illərində Osmanlı imperiyasında ermənilərlə bağlı 1915â€“1917-ci illərdə baş vermiş hadisələri "soyqırım" kimi tanımaq barədə qərarı İsrail ilə Türkiyə arasında son illərdə artan siyasi gərginliyin təzahürü oldu. Lakin bu qərar təkcə Türkiyə deyil, Azərbaycan tərəfindən də etirazla qarşılandı və rəsmi Bakı bu məsələyə rəsmən açıq, obyektiv münasibətini sərgilədi.

AzFakt.com xəbər verir ki, bu mövzuyla bağlı â€œhaqqın.azâ€-da dərc edilən məqalədə Azərbaycanın bu məsələdə yürütdüyü diplomatiyanın uğurlu nəticəsindən bəhs edilir.

Həmin yazını təqdim edirik: â€œMəlumdur ki, tarixi siyasətçilər deyil, tarixçilər öyrənməlidir. Keçmişin hadisələri, xüsusən də dəmir faktlarla dəstəklənməyən hadisələri, mövcud problemlərin tələsik həlli üçün bir vasitəyə çevrildikdə, tarix də mifə çevrilir və siyasiləşmə elmi araşdırmanı manipulyasiya ilə əvəz edir, o cümlədən tərəfdaş ölkələr arasında da daxil olmaqla münaqişələri tətikləyir və həqiqət axtarışını çətinləşdirir.

İsrail hökumətinin 1915-ci ildə Osmanlı İmperiyasında baş verən hadisələri "erməni soyqırımı" kimi tanımaq istiqamətindəki qəfil addımı da bu cür oldu.

28 iyunda İsrail hökuməti Xarici İşlər naziri Qideon Saarın "Birinci Dünya Müharibəsi zamanı Osmanlı İmperiyasında ermənilərin kütləvi şəkildə qətlə yetirilməsini soyqırım kimi tanımaq" təşəbbüsünü dəstəklədi. Bu qərar İsrail və Türkiyə arasında münasibətlərin davam edən pisləşməsində növbəti addım idi.

İsrail hökumətinin bu təşəbbüsü Azərbaycan tərəfi üçün xoşagəlməz bir sürpriz oldu. Ölkələrimiz arasında sıx tərəfdaşlıq, eləcə də Azərbaycanın Türkiyə-İsrail münasibətlərinin bərpasındakı vasitəçilik tarixinə baxmayaraq, Bakıya əvvəlcədən məlumat verilmədi. İsrail tərəfinin qərarı ölkəmizi fakt qarşısında qoydu.

Azərbaycanın maraqlarının və narahatlıqlarının İsrail tərəfindən nəzərə alınmamasının özü - yenə də dövlətlərarası münasibətlərin təbiətini nəzərə alsaq â€“ sürpriz oldu. Ankara ilə münasibətlərdəki emosional gərginlik fonunda Təl-Əviv, Azərbaycan və Türkiyə arasındakı münasibətlərin xüsusi təbiətini nəzərə alaraq, bunun Azərbaycan ilə İsrail arasındakı münasibətlər üçün mümkün nəticələrini və bu təşəbbüsün Azərbaycan cəmiyyətinə təsirini hesablaya bilmədi.

İsrailin təşəbbüsünə cavab verən ilk və yeganə ölkə Azərbaycan oldu. 29 iyunda Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi İsrail hökumətinin "erməni soyqırımı"nı tanımaq qərarını son dərəcə mənfi qiymətləndirən və İsrail tərəfini açıq şəkildə bu qərara yenidən baxmağa çağıran bir bəyanat yaydı.

"İsrail hökumətinin qondarma â€œerməni soyqırımıâ€ ilə bağlı qəbul etdiyi qərar ciddi narahatlıq doğurur. 1915-ci il hadisələri ilə bağlı tarixi həqiqətlərin təhrif olunması, mürəkkəb tarixi proseslərin hüquqi və elmi əsaslardan uzaq şəkildə siyasi qərar predmetinə çevrilməsi qəbuledilməzdir. Bu kimi addımlar barışıq və qarşılıqlı anlaşmaya deyil, mövcud ziddiyyətlərin daha da dərinləşməsinə xidmət edir, regionda davamlı sülh və barışıq səylərinə mane olur. Biz İsrail hökumətini bu qərarı yenidən nəzərdən keçirməyə çağırırıq", - deyə Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin bəyanatında bildirildi.

Nazirlik vurğuladı ki, "Azərbaycan tarixi həqiqətlərin müdafiəsi, beynəlxalq hüququn prinsiplərinə hörmət və regionda davamlı sülhün təşviqi istiqamətində ardıcıl mövqeyini bundan sonra da davam etdirəcək".

Bəyanatın tonu özü-özlüyündə çox şeyi ifadə edir. Bu, dostları heç kimə fayda verməyəcək əsassız siyasi hərəkətlərə qarşı xəbərdar edən bir tənqiddir.

Tarixə qısa baxış

Yeri gəlmişkən, Knessetdə "erməni soyqırımı"nın tanınmasını təşviq etmək üçün çoxsaylı cəhdlər olub. Uzaq keçmişə nəzər salmayacağıq, nisbətən yeni nümunələr gətirəcəyik.

2012-ci ildə Knessetin Təhsil, Mədəniyyət və İdman Komitəsi "erməni soyqırımı"nı tanıdı, lakin bu qərar tövsiyə xarakteri daşıdı və qanuna çevrilmədi.

2018-ci ildə müxalifətdəki Meretz partiyası 1915-ci il hadisələrini "erməni soyqırımı" kimi tanımaq üçün qanun layihəsi irəli sürdü, lakin Knessetin hakim koalisiyası onu blokladı. Daha sonra lazımi dəstək olmaması səbəbindən qanun layihəsi onu irəli sürənlər tərəfindən geri çağırıldı.

2000-ci və 2010-cu illərdə müxtəlif fraksiyalardan olan deputatlar (gələcək İsrail prezidenti Reuven Rivlin və hazırkı Netanyahu kabinetinin üzvü Zeev Elkin də daxil olmaqla) dəfələrlə qanun layihələri təqdim etdilər, parlament dinləmələri keçirdilər. Lakin onlar ya təsdiq edilmədi, ya da hökumət tərəfindən bloklandı. Hökumətdə tanınmanın yalnız Türkiyə ilə deyil, həm də Azərbaycanla münasibətlərin pisləşməsinə səbəb olacağını anladılar.

2018-ci ildə Meretz partiyasının deputatı Tamar Zandberq tərəfindən irəli sürülən oxşar qanun layihəsi faktiki olaraq dəfn edildi - koalisiya əvvəlcə səsverməni Türkiyə seçkilərinə qədər təxirə saldı, sonra isə əvvəlki vədlərə baxmayaraq, onu tamamilə səsvermədən keçirməkdən imtina etdi.

Hətta Benyamin Netanyahunun 2025-ci ilin avqustunda "soyqırımı" şəxsən tanıması ilə bağlı verdiyi açıqlamalar belə hökumət mövqeyi hesab edilmədi və bununla onun öz rəqibləri belə razılaşdılar, onlar müsahibədəki şifahi bəyanatın parlament qərarını əvəz etmədiyini qeyd etdilər.

Yeri gəlmişkən, bu, diqqət çəkən bir detaldır. Bir neçə il əvvəl Knessetdə "erməni soyqırımı"nın tanınması məsələsini qaldıran həmin Elkin jurnalistlərlə söhbətində demişdi ki, "İsraildə müəyyən tarixi hadisələrin təfsiri ilə bağlı məsələlərin ümumiyyətlə siyasi qərara aid edilməməsi ənənəsi var". â€œMəsələn, erməni xalqının â€œsoyqırımınınâ€ tanınması. İsraildə bu mövzu parlamentdə bir neçə dəfə müzakirə olunub, lakin heç bir deklarativ qətnamə qəbul edilməyib, baxmayaraq ki, demək olar, bütün Qərb parlamentləri bu məsələ ilə bağlı deklarativ qətnamələr qəbul ediblər. İsrail parlamenti hesab edir ki, keçmişin məsələləri siyasətçilər tərəfindən deyil, peşəkarlar tərəfindən peşəkar müzakirənin bir hissəsi kimi həll edilməlidirâ€, - deyə Elkin bildirib.

Və buna baxmayaraq, bu ilin iyun ayında İsrail hökuməti bu ənənəni dəyişdirmək qərarına gəldi.

Etiraz və səmərəlilik

Məlumatlı mənbələrdən â€œhaqqin.azâ€-a daxil olan məlumata görə, Azərbaycanın aydın və prinsipial mövqeyi ölkəmizlə münasibətlərin inkişafına cavabdeh olan İsrail rəsmiləri arasında geniş əks-səda doğurub. Bakının mövqeyi bir neçə Azərbaycan hökumət rəsmisi tərəfindən müvafiq israilli həmkarlarına da çatdırılıb. Bu təmaslar zamanı İsrailin təşəbbüsünün son dərəcə mənfi və qeyri-konstruktiv olduğu, İsrailə heç bir fayda gətirmədiyi və qəbul ediləcəyi təqdirdə təkcə İsrailin Türkiyə ilə deyil, həm də Azərbaycanla münasibətlərinə zərər verəcəyi vurğulanıb.

Yeri gəlmişkən, Bakı ciddi narahatlığını açıq şəkildə bildirdikdən sonra bir çox israilli ekspert və jurnalist xüsusi vurğuladı ki, Nazirlər Kabinetinin bu qərarı hələ beynəlxalq hüquq tərəfindən başa düşülən formada tanınma kimi qəbul edilməməlidir. İsraildəki ən praqmatik ekspertlər və jurnalistlər İsrail mətbuatında əsasən Azərbaycan tərəfinin əsas tezislərinə əsaslanan bir sıra yazılar dərc etdilər.

Məsələn, İsrail-Türkiyə münasibətləri üzrə ekspert, professor Efraim İnbar â€œKol Baramaâ€ radiosuna verdiyi müsahibədə hökumətin qərarını İsrail üçün diplomatik nəticələrə səbəb ola biləcək "uşaqcasına və xırda bir səhv" adlandırdı. O, qərarın "türklərə zərbə vurmaq" cəhdi kimi göründüyünü, lakin nəticədə Azərbaycanla münasibətlərə xələl gətirə biləcəyini bildirdi və Azərbaycanı "strateji aktiv" və İsraillə dərin strateji tərəfdaşlıq münasibətləri saxlayan bir dövlət kimi xarakterizə etdi.

İsrailin "Haaretz" nəşri diplomatik mənbəyə istinadla yazdı ki, "İsrail "erməni soyqırımını" tanımaq üçün uğursuz vaxt seçib və ölkə bu qərardan heç nə qazanmayacaq".

Vurğulamaq lazımdır ki, bu təşəbbüsün əleyhdarları və Azərbaycanın mövqeyini dəstəkləyənlər hər hansı bir qrupla məhdudlaşmayıb, əksinə İsrailin daxili siyasətinin və hökumət aparatının bütün spektrini (sağ, sol, dünyəvi, dini, hərbi və s.) əks etdirib. Əlbəttə ki, Azərbaycan tərəfi onun sağlam düşüncənin səsinə qulaq asmaq və tələsik, dönməz hərəkətlərdən çəkinmək çağırışını dəstəkləyən bütün sağlam düşüncəli qüvvələrə minnətdardır.

Görülən tədbirlər nəticəsində təşəbbüs dayandırıldı və faktiki olaraq dəfn edildi. Ãœstəlik, İsrail hökuməti və parlament səviyyələrində bununla bağlı hüquqi və siyasi sahələrdə hər hansı bir irəliləyişin qarşısı alındı.

Tənqidçilər üçün â€œsoyuq duşâ€

Azərbaycanın bu vəziyyətlə bağlı siyasəti, son illərdə, xüsusən də 7 oktyabr 2023-cü ildən sonra "Bakının İsrailpərəst siyasəti" ideyasını fəal şəkildə təbliğ edən Türkiyədəki bəzi qüvvələr də daxil olmaqla, müəyyən dairələr üçün yaxşı bir məzəmmət rolunu oynayır.

Axı, Azərbaycan (Türkiyənin özündən başqa) bu təşəbbüsə açıq və prinsipial şəkildə qarşı çıxan yeganə ölkə idi. Hətta İsrailə qarşı çıxmaq və Türkiyəni dəstəkləmək üçün hər cür açıq-aydın səbəbləri olan Fələstin belə, Ermənistan məsələsində susmaq qərarına gəldi. Türkiyəyə qarşı hücumun qarşısı yalnız Azərbaycanın səyləri və siyasi təsiri sayəsində alındı. Bu da öz növbəsində yaxın tərəfdaşlarla şaxələndirilmiş münasibətlərin inkişaf etdirilməsi üzrə davamlı, uzunmüddətli strategiyaya əsaslanır.

Bu vəziyyətdə Azərbaycanın davranışı dürüst tərəfdaş kimi qəbul edilmiş nüfuzuna tam uyğundur: açıq şəkildə, prinsipiallıqla, vicdanla hərəkət etmək, həqiqəti demək və sadəcə, bir çoxunun etdiyi kimi, özünü görməzliyə vurmamaq. Bu epizod, Bakının dost ölkələrlə qarşılıqlı faydalı əlaqələri qoruyarkən, eyni zamanda kəskin hərəkətlər etmədən fikir ayrılığını ifadə etmək qabiliyyətinin də açıq göstəricisi oldu. Bu təmkin, açıqlıq və qətiyyət, ehtimal ki, bütün İsrail siyasi isteblişmenti tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir.

İsrailin "erməni soyqırımı"nı tanımasının dayandırılması ilə bağlı vəziyyət, son altı ildə â€œMiddle Powerâ€-ə(Orta Güc) çevrilən Azərbaycanın mövqeyinin indi həssas regional məsələlərin həllində əsas rol oynadığını təsdiqlədi. Bir vaxtlar beynəlxalq ictimaiyyətdən dəstək alan Bakı indi özünün geniş əlaqə kanalları şəbəkəsi vasitəsilə və effektiv nəticələr əldə etmək bacarığı ilə yalnız öz maraqlarını deyil, həm də dostlarının və tərəfdaşlarının maraqlarını müdafiə etməyə qadirdirâ€.

Xəbərin oxunma sayı : 2110